Εργοθεραπεία, μια σύνθετη λέξη (έργο + θεραπεία) και ονομασία ενός κλάδου υγείας ο οποίος τα τελευταία χρόνια έχει γίνει ευρέως γνωστός στην κοινωνία. Βέβαια, ενώ πολλοί πλέον έχουν ακούσει ή ξέρουν από δικό τους βίωμα τι κάνει η εργοθεραπεία λίγοι γνωρίζουν τι ακριβώς είναι. Συνεπώς, αφενός δεν μπορούν να αξιολογήσουν αν αυτό που βλέπουν/βιώνουν είναι πράγματι εργοθεραπεία και αφετέρου, αν θα μπορούσαν να ωφεληθούν από αυτή και με τι τρόπο. Για να γίνει λοιπόν κατανοητό τι ακριβώς είναι η εργοθεραπεία και τι κάνει, υπάρχουν 2 προϋποθέσεις:
- Να κατανοήσουμε τον όρο «έργο» και
- Να αντιληφθούμε τον όρο «θεραπεία» μέσα από την οπτική της εργοθεραπείας.
Τι είναι λοιπόν το «έργο»;
Η εργοθεραπεία σήμερα αντιλαμβάνεται τον άνθρωπο ως ένα ον με έμφυτη ανάγκη να «πράττει». Ως «έργο» νοείται οτιδήποτε κάνουμε μέσα στο περιβάλλον που ζούμε για να εκπληρώσουμε τις επιδιώξεις μας. Με αυτό τον ενεργητικό τρόπο επιβιώνουμε, δημιουργούμε και διασκεδάζουμε. Κάνοντας όσα θέλουμε ή όσα είναι αναγκαία, διαμορφώνουμε συνθήκες υγείας και ευημερίας ή μεταβάλλουμε την ποιότητα ζωή τόσο για εμάς τους ίδιους, όσο και για την κοινωνία και τον πολιτισμό μας (Wilcock, 1993 and 1998). Έτσι, αναλόγως του τι κάνουμε βάζουμε ισχυρές βάσεις για την ατομική μας εξέλιξη αλλά και για αυτή της κοινότητας – κοινωνίας. Αντιθέτως, όταν δεν πράττουμε ή δεν μπορούμε να πράξουμε ή ακόμα αν πράττουμε εις βάρος μας, του κοινωνικού συνόλου και του περιβάλλοντος ενεργοποιούνται δυναμικές που ενδεχομένως οδηγούν σε ατομική ή κοινωνική παρακμή. Αρκεί να σκεφτούμε τις μυριάδες αλυσιδωτές αντιδράσεις που μπορεί να έχει η μη εκτέλεση ενός πολύ απλού και καθημερινού έργου όπως είναι η ατομική υγιεινή.
Συμπερασματικά, το «έργο» (ότι κάνουμε) είναι η κινητήριος δύναμη της ζωής. Οι άνθρωποι εκτελούμε έργα μέσα στο περιβάλλον που ζούμε και διαμορφώνουμε την υγεία μας (ατομική και κοινωνική).
Τι σχέση έχει όμως το «έργο» με τη «θεραπεία»;
Αν και η συσχέτιση του έργου με την υγεία, όπως παρουσιάστηκε πιο πάνω, μας προϊδεάζει για τον ρόλο του έργου στη ζωή μας, η σχέση του με τη «θεραπεία» δεν είναι ξεκάθαρη και χρειάζεται κάποιον προσδιορισμό. Για την εργοθεραπεία, ο όρος «θεραπεία» αφορά τη δημιουργία μιας συνθήκης ισορροπίας στο σύστημα άτομο – έργο – περιβάλλον (Law et al., 1996). Η ισορροπία αυτή δίνει τη δυνατότητα στο άτομο να επιλέγει και να εκτελεί έργα που έχουν κάποιο νόημα για το ίδιο, για την κοινότητα και για τον πολιτισμό στον οποίο ζει. Συνεπώς, κάθε παράγοντας (ατομικός ή περιβαλλοντικός) που επηρεάζει την ισορροπία αυτού του συστήματος, προκαλεί μια συνθήκη η οποία χρειάζεται «θεραπεία». Χρειάζεται να δημιουργηθεί κατάλληλη ισορροπία ώστε εντέλει το άτομο να καταφέρει να κάνει αυτό που επιθυμεί.
Έτσι,
- αν κάποιο άτομο επιθυμεί να οδηγήσει αυτοκίνητο αλλά έχει καθηλωθεί σε αμαξίδιο μετά από ατύχημα,
- αν ένα παιδί έχει διαγνωστεί με κάποια αναπτυξιακή ή άλλη διαταραχή και δυσκολεύεται να παίξει ένα αντίστοιχο για την ηλικία του παιχνίδι ή να ενταχθεί στην εκπαίδευση,
- αν υπάρχει δυσκολία στην εκτέλεση έργων που είναι σημαντικά για την φροντίδα του νοικοκυριού (π.χ. μαγειρική, καθαριότητα σπιτιού) επειδή δεν το επιτρέπει κάποιο αυτοάνοσο νόσημα ή
- αν κάποιο άτομο επιθυμεί να εργαστεί αλλά εκτίει κάποια ποινή σε σωφρονιστικό ίδρυμα,
τότε η εργοθεραπεία μπορεί να δημιουργήσει συνθήκες και δυναμικές ώστε όλα αυτά να γίνουν εφικτά. Η «θεραπεία» ακολουθεί μια διαδικασία συνεργασίας μεταξύ εργοθεραπευτή και ατόμου προκειμένου να προσδιοριστούν τα έργα που είναι σημαντικά για το 2ο και που για Χ λόγους δεν είναι δυνατό να τα εκτελέσει και να αντλήσει ικανοποίηση. Στη συνέχεια, το προσδιορισμένο «έργο» χρησιμοποιείται για «θεραπεία». Η άμεση και με οποιονδήποτε τρόπο αποτελεσματική εμπλοκή του ατόμου στα «έργα» που επιθυμεί είναι η ίδια η «θεραπεία» (Townsend and Polatajko, 2013). Για να υπάρξει άμεση εμπλοκή, πραγματοποιούνται κατάλληλες τροποποιήσεις – προσαρμογές είτε στο περιβάλλον, είτε στο ίδιο το έργο ή/και εφαρμόζονται τεχνικές που απευθύνονται στο άτομο (Phipps, 2018).
Η εργοθεραπεία λοιπόν είναι εκείνο το επάγγελμα υγείας που αξιώνει το έργο ως το μέσο κάθε ατόμου για να «θεραπευτεί». Οι επαγγελματίες εργοθεραπευτές έχουν την κατάλληλη γνώση ώστε ένα έργο να γίνει προσβάσιμο στο άτομο που επιθυμεί να το εκτελέσει. Αυτό θα δημιουργήσει τις κατάλληλες βάσεις για την επιδίωξη της υγείας και της ευημερίας.
Νίκος Χατζηαγόρου
Εργοθεραπευτής, PGdip
Βιβλιογραφία
Phipps, S. (2018). Evaluation and intervention for perception dysfunction. In H. McHugh Pendleton and W. Schoultz-Krohn (Eds) Pedreti’s Occupational therapy: practice skills for physical disfunction (8th ed). Missouri: Elsevier pp. 1139 – 1165
Townsend, E. A. and Polatajko, H. J. (2013). Enabling occupation II : advancing an occupational therapy vision for health, well-being, & justice through occupation (2nd Ed). Ottawa: CAOT Publications ACE
Wilcock, A. A. (1993) A theory of the human need for occupation. Journal of Occupational Science, 1(1), pp. https://doi.org/10.1080/14427591.1993.9686375
Wilicock, A. A. (1998). Occupation for health. British Journal of Occupational Therapy. 61(8) pp. 340 – 345. https://doi.org/10.1177/030802269806100801
