Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή.
Η συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία (ΑμεΑ) στη δημόσια διοίκηση αποτελεί θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα και βασική προϋπόθεση για μια δημοκρατική και συμπεριληπτική κοινωνία. Παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει σημειωθεί σε θεσμικό επίπεδο, τα άτομα με αναπηρία εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν εμπόδια που περιορίζουν την ισότιμη συμμετοχή τους, τόσο ως εργαζόμενοι όσο και ως χρήστες των δημόσιων υπηρεσιών. Τα εμπόδια αυτά αφορούν κυρίως την προσβασιμότητα, τις προκαταλήψεις, την ελλιπή εφαρμογή της νομοθεσίας, την ανεπαρκή κατάρτιση του προσωπικού και τις γραφειοκρατικές διαδικασίες.
Η αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων και η εξάλειψη των εμποδίων είναι απαραίτητη για τη δημιουργία μιας δημόσιας διοίκησης χωρίς αποκλεισμούς. Αυτό προϋποθέτει οργανωτικές προσαρμογές, επαρκείς πόρους, εκπαίδευση του προσωπικού και ενεργό συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.
1.1 Περιγραφή του προβλήματος.
Παρά το γεγονός ότι έχουν εφαρμοστεί αρκετές νομοθετικές πρωτοβουλίες και μέτρα πολιτικής, εξακολουθεί να μην υπάρχει ολοκληρωμένη και συνεκτική πολιτική για την καταπολέμηση των διακρίσεων και την εξασφάλιση της ίσης μεταχείρισης.
Έχει διαπιστωθεί ότι δεν έχουν γίνει επαρκή βήματα για την εδραίωση της ελληνικής κοινωνίας, ώστε να υιοθετηθεί η αξιακή βάση των σχετικών νόμων ως αναγκαιότητα που δεν επιδέχεται καμία εξαίρεση.
Μέσω της εφαρμογής μέτρων κατά των διακρίσεων, ο στόχος είναι να εξασφαλιστεί ότι κάθε άτομο έχει τις ίδιες και δίκαιες δυνατότητες πρόσβασης στις ευκαιρίες που είναι διαθέσιμες στην κοινωνία. Ωστόσο, ο στόχος αυτός δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς αλλαγή στις νοοτροπίες και τις προσεγγίσεις που χρησιμοποιούνται κατά τη διαδικασία χάραξης πολιτικής εντός της δημόσιας διοίκησης.
Κεφάλαιο 2 : Δημόσια διοίκηση και διακρίσεις.
2.1.Αρχές της δημόσιας διοίκησης.
Η δημόσια διοίκηση στον 21ο αιώνα αποτέλεσε αντικείμενο συνεχών συζητήσεων
κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, με στόχο τον εκσυγχρονισμό και την αναζωογόνησή της. Όταν πρόκειται για καλή διοίκηση, οι αξίες της ισότητας, των ίσων
ευκαιριών, της νομιμότητας και της αξιοκρατίας είναι ουσιώδεις(Κώστογλου, 2021).
2.2.Το θεσμικό πλαίσιο καταπολέμησης των διακρίσεων.
Η έννοια της απαγόρευσης των διακρίσεων επιδιώκει την προώθηση της ισότητας με την αναγνώριση των προνομίων που παρέχουν πλεονεκτήματα σε συγκεκριμένες ομάδες ανθρώπων, ενώ ταυτόχρονα απαγορεύουν σε άλλες ομάδες να βιώσουν ίση μεταχείριση, καθώς και την αντιμετώπιση του στίγματος που στερεί από ορισμένες κοινωνικές ομάδες τα δικαιώματα και τις ευκαιρίες τους(ΕΣΑμεΑ, 2017).
Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) και η Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία (CRPD) απαγορεύουν ρητά τις διακρίσεις.
Η διάκριση λόγω αναπηρίας αναφέρεται σε κάθε μορφή διάκρισης, αποκλεισμού ή περιορισμού που εμποδίζει ή αναιρεί την αναγνώριση, την απόλαυση ή την άσκηση
των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία.
Σκοπός της νομοθεσίας κατά των διακρίσεων είναι να παρέχει ισότιμη και αμερόληπτη πρόσβαση σε κοινωνικές ευκαιρίες για κάθε άτομο.
Στην Ελλάδα, ο δημόσιος τομέας έχει θεσπίσει μια σειρά από νόμους και κανονισμούς που εγγυώνται την ισότιμη μεταχείριση όλων των ατόμων με αναπηρία.
Η Ελλάδα ενέκρινε και εφάρμοσε επίσημα τη Διεθνή Σύμβαση του ΟΗΕ για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία και το προαιρετικό της πρωτόκολλο.
Ο νόμος 4488/2017 ενισχύει την εν λόγω νομοθεσία ενσωματώνοντας το ευρύ πλαίσιο κανονισμών για την εφαρμογή της Σύμβασης, εγκρίνοντας έτσι την καθολική εφαρμογή του κοινωνικού μοντέλου της αναπηρίας.
2.3 Διακρίσεις και ένταξη των ατόμων με αναπηρία στη δημόσια διοίκηση.
Οι άμεσες διακρίσεις περιλαμβάνουν περιπτώσεις διακρίσεων που βασίζονται σε συγκεκριμένους παράγοντες, όπως η αναπηρία.
Οι έμμεσες διακρίσεις συμβαίνουν όταν ένας νόμος, ένα κριτήριο ή μια πρακτική που εκ πρώτης όψεως φαίνεται να είναι ουδέτερη, στην πραγματικότητα οδηγεί σε διακρίσεις εις βάρος ατόμων με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.
2.4. Εμπόδια και προκλήσεις.
Τα άτομα με αναπηρία αντιμετωπίζουν εμπόδια όταν πρόκειται να συμμετάσχουν
στη διοίκηση. Μια σημαντική πρόκληση είναι η έλλειψη προσβασιμότητας. Δυστυχώς, πολλά δημόσια κτίρια, υπηρεσίες και υποδομές δεν έχουν σχεδιαστεί για να
εξυπηρετούν τις ανάγκες των ατόμων, με αναπηρία.
Ένα άλλο σημαντικό εμπόδιο είναι τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις που συχνά
αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε διακρίσεις περιορισμένες ευκαιρίες και ανεπαρκή εκπροσώπηση των ατόμων με αναπηρία στη διοίκηση. Είναι σημαντικό να αμφισβητηθούν αυτά τα στερεότυπα μέσω της ευαισθητοποίησης, των εκπαιδευτικών πρωτοβουλιών και της προώθησης της συμμετοχικότητας και της ποικιλομορφίας στον εργασιακό χώρο (Vornholt et al., 2013).
Επιπλέον, ένα κρίσιμο ζήτημα έγκειται στην έλλειψη κατάρτισης και ευαισθητοποίησης του προσωπικού της δημόσιας διοίκησης σχετικά με τις απαιτήσεις και τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία. Συχνά οι δημόσιοι υπάλληλοι δεν διαθέτουν τις απαραίτητες γνώσεις και δεξιότητες για να βοηθήσουν και να υποστηρίξουν τα άτομα με αναπηρία (Χαρίση κ.ά., 2012).
Ένα άλλο σημαντικό εμπόδιο είναι η διαθεσιμότητα των πληροφοριών. Συχνά το υλικό που παρέχεται από τις υπηρεσίες, όπως έγγραφα και έντυπα, δεν είναι προσβάσιμα στα άτομα με αναπηρία. Είναι ζωτικής σημασίας να γίνει βέβαιο ότι όλες οι πληροφορίες και τα έγγραφα προσφέρονται σε μορφές όπως Braille, ηχογραφήσεις, βίντεο με υπότιτλους ή υλικό στη νοηματική γλώσσα. Επιπλέον, η ανεπαρκής εκπροσώπηση και συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων αποτελεί ένα ακόμη εμπόδιο. Τα άτομα με αναπηρία συχνά δεν εκπροσωπούνται επαρκώς στα όργανα λήψης αποφάσεων και στις συμβουλευτικές επιτροπές της διοίκησης. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι ανάγκες, οι προοπτικές και οι εμπειρίες τους να μην λαμβάνονται επαρκώς υπόψη κατά τη διαμόρφωση πολιτικών και διαδικασιών. Η ενθάρρυνση της συμμετοχής και της εκπροσώπησης των ατόμων με αναπηρία σε όλα τα επίπεδα της διοίκησης είναι σημαντική.
Τα άτομα με αναπηρία συχνά δυσκολεύονται να έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες λόγω της διαθεσιμότητας επιλογών μεταφοράς που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες τους. Η έλλειψη μεταφορικών μέσων, όπως προσαρμοσμένα οχήματα και υποστηρικτικών υποδομών, όπως ράμπες και ανελκυστήρες, αποτελεί πρόκληση για τα άτομα με κινητικές ή αισθητηριακές αναπηρίες.
Επιπλέον, οι περίπλοκες γραφειοκρατικές διαδικασίες αποτελούν ένα ακόμη εμπόδιο για τα άτομα με αναπηρία. Οι διοικητικές διαδικασίες είναι συχνά δαιδαλώδεις και χρονοβόρες. Απαιτούν τεκμηρίωση καθιστώντας ιδιαίτερα δύσκολο για τα άτομα με αναπηρία να περιηγηθούν σε αυτές. Η απλούστευση αυτών των διαδικασιών, η μείωση της γραφειοκρατίας και η προσφορά βοήθειας και καθοδήγησης μπορεί να συμβάλει στην άμβλυνση αυτών των εμποδίων.
Επιπλέον, η απουσία πλατφορμών επιτείνει περαιτέρω τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία. Καθώς οι δημόσιες υπηρεσίες στρέφονται όλο και περισσότερο προς την ψηφιοποίηση, η διασφάλιση ότι τα διαδικτυακά εργαλεία έχουν σχεδιαστεί με χαρακτηριστικά προσβασιμότητας είναι απαραίτητη. Χωρίς υπηρεσίες, τα άτομα με αναπηρία κινδυνεύουν να μείνουν εκτός πρόσβασης σε σπουδαίες πληροφορίες και να διεξάγουν αποτελεσματικά τις συναλλαγές τους. Η έλλειψη χρηματοδότησης και πόρων αποτελεί εμπόδιο για τη συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στη δημόσια διοίκηση. Χωρίς χρηματοδότηση δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν βασικές προσαρμογές και
αναβαθμίσεις των υποδομών, περιορίζοντας έτσι τις πιθανότητες συμμετοχής των ατόμων με αναπηρία. Είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί ότι διατίθενται επαρκείς πόροι και ότι η ένταξη των ατόμων με αναπηρία έχει προτεραιότητα στον προϋπολογισμό και στον προγραμματισμό της δημόσιας διοίκησης.
Συνοψίζοντας, τα άτομα με αναπηρία αντιμετωπίζουν εμπόδια και δυσχέρειες όσον
αφορά τη συμμετοχή τους στη διοίκηση. Από ζητήματα που αφορούν την προσβασιμότητα και τα στερεότυπα έως την κατάρτιση του προσωπικού, την περιορισμένη πρόσβαση σε πληροφορίες και τις γραφειοκρατικές διαδικασίες, οι προκλήσεις είναι σημαντικές και πολύπλευρες.
Η αναγνώριση της σημασίας της συμπερίληψης των ατόμων με αναπηρία δεν είναι θέμα δεοντολογίας, αλλά ζήτημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η Σύμβαση των Ηνωμένων Κρατών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία (UNCRPD) εγγυάται το δικαίωμα των ατόμων με αναπηρία να συμμετέχουν ισότιμα σε όλες τις πτυχές της ζωής, συμπεριλαμβανομένης της διακυβέρνησης.
Επιπλέον, η συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στη δημόσια διακυβέρνηση ωφελεί όχι τα ίδια αλλά την κοινωνία στο σύνολό της. Η υιοθέτηση της διαφορετικότητας και των διαφορετικών προοπτικών οδηγεί σε διαδικασίες λήψης αποφάσεων, καινοτόμες λύσεις και αποτελεσματικές πολιτικές(Callahan et al., 2002).
Τα προγράμματα κατάρτισης για τους κρατικούς υπαλλήλους θα πρέπει να καλύπτουν θέματα όπως η αναπηρία, η προσβασιμότητα και η καταπολέμηση των διακρίσεων. Τα προγράμματα αυτά πρέπει να τονίζουν τη σημασία της αναγνώρισης και της αποτίμησης των ικανοτήτων και της συμβολής των ατόμων με αναπηρία.
Επιπλέον, οι δημόσιες εκστρατείες μπορούν να αλλάξουν τις αντιλήψεις. Οι πρωτοβουλίες αυτές θα πρέπει να προβάλλουν τα δικαιώματα, τις ικανότητες και τα επιτεύγματα των ατόμων με αναπηρία, μαζί με την υπογράμμιση των πλεονεκτημάτων της ποικιλομορφίας και της ενσωμάτωσης στο εργασιακό περιβάλλον.
Τέλος, η ενεργός υπεράσπιση της ένταξης και της πολυμορφίας εντός της διοίκησης
είναι απαραίτητη. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσω στοχευμένων προσπαθειών για την
πρόσληψη και την προώθηση ατόμων με αναπηρία στη σταδιοδρομία τους, καθώς και
με την παροχή κατάλληλων διευκολύνσεων και υποστηρικτικών υπηρεσιών στην
εργασία(Boman et al., 2015).
Είναι καίριας σημασίας η συνεργασία με οργανώσεις που εκπροσωπούν τα άτομα
με αναπηρία και η ενεργός συμμετοχή τους στις διαδικασίες χάραξης πολιτικής. Με τη
συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στη διαμόρφωση πολιτικών που τα επηρεάζουν
άμεσα, διασφαλίζουμε ότι λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες και οι προοπτικές τους, οδηγώντας σε αποτελεσματικές λύσεις(Ali et al., 2011).
Η αντιμετώπιση των στερεοτύπων, των προκαταλήψεων και των αρνητικών αντιλήψεων απέναντι στα άτομα με αναπηρία απαιτεί συντονισμένες προσπάθειες σε
όλα τα επίπεδα. Η άρση αυτών των εμποδίων είναι απαραίτητη για την εγκαθίδρυση μιας διοίκησης που επιτρέπει στα άτομα με αναπηρία να συμμετέχουν πλήρως, να συνεισφέρουν και να αξιοποιούν τις δυνατότητές τους.
Συνοψίζοντας, η υπέρβαση των προκλήσεων και των εμποδίων που αντιμετωπίζουν
τα άτομα με αναπηρία κατά τη συμμετοχή τους στη διοίκηση είναι ένα βήμα προς την
οικοδόμηση μιας πιο δίκαιης, χωρίς αποκλεισμούς και ισότιμης κοινωνίας. Αυτή η
προσπάθεια απαιτεί τη συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων μερών – από κυβερνητικούς αξιωματούχους και υπεύθυνους χάραξης πολιτικής μέχρι παρόχους υπηρεσιών, μη κυβερνητικές οργανώσεις και τους ίδιους τους πολίτες(Department of Labor, 2019). Επιδεικνύοντας αφοσίωση προωθώντας τη συνεργασία και διατηρώντας την επιμονή, μπορεί να δημιουργηθεί μια διοίκηση που θα είναι πραγματικά προσβάσιμη και χωρίς αποκλεισμούς για όλους, ανεξάρτητα από τις ικανότητες ή τις αναπηρίες τους.
Bιβλιογραφία:
ΕΣΑμεα (2017). Κατηγορίες αναπηρίας. https://www.esamea.gr/legalframework/54-do-you-know/193-disability-categorisation
Μπογοσιάν, Ε. (2013). Αντιμετώπιση ατόμων με αναπηρία. Ιστορική αναδρομή. Ελληνική Νοσοκομειακή Οδοντιατρική, (6), 31-36.
Παπακωνσταντίνου, Δ. (2019). Εργασία, Εργασιακές Σχέσεις και Πολιτικές Απασχόλησης των Ατόμων με Αναπηρία (1η εκδ.). Gutenberg.
Χαρίση, Α., Ηλιάδου-Τάχου, Σ., & Αναστασίου, Δ. (2012). Οι απαρχές της εκπαίδευσης των ατόμων με ειδικές ανάγκες στην Ελλάδα τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα – Ο ρόλος της παιδολογίας και του Λαμπαδαριού.
Ali, M., Schur, L. and Blanck, P., 2011. What types of jobs do people with disabilities want?. Journal of occupational rehabilitation, 21(2), pp.199-210.
Boman, T., Kjellberg, A., Danermark, B. and Boman, E., 2015. Employment opportunities for persons with different types of disability. Alter, 9(2), pp.116-129.
Callahan, M., Shumpert, N. and Mast, M., 2002. Self-employment, choice and self-determination. Journal of Vocational Rehabilitation, 17(2), pp.75-85.
Department of Labor, 2019. Office of Disability Employment Policy. [online] Available at: https://www.dol.gov/agencies/odep [Accessed 12 June 2023].
U.N. Assembly, 1948. Universal declaration of human rights. UN General Assembly, 302(2), pp.14-25.
United Nation, 2014. Historical Overview. Evolution of thinking about disability issues – a human rights approach. [online] Available at: https://www.ohchr.org/Documents/Publications/CRPD_TrainingGuide_PTS19_EN%25 20 Accesible.pdf [Accessed 12 June 2023].
Vornholt, K., Uitdewilligen, S. and Nijhuis, F.J., 2013. Factors affecting the acceptance of people with disabilities at work: A literature review. Journal of occupational rehabilitation, 23(4), pp.463-475.
Μαρία Τσιρίδου, Πτυχιούχος του τμήματος Κοινωνικής Εργασίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης
Κοινωνική Λειτουργός, Μέριμνα Παιδιού Κατερίνης
